UvA ontvangt collectie gedrags- en huishoudboeken

coll. Heijting afb. 2[Een persbericht niet over wijn, maar wel een waar ik heel opgetogen van word. Die boeken vragen om bestudering, bijvoorbeeld naar de etiquette rondom wijndrinken!]

De Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam krijgen een belangrijke collectie gedrags-, huishoud- en kookboeken ten geschenke van het echtpaar Heijting uit Amsterdam. De meer dan 2000 boeken uit de negentiende en vroege twintigste eeuw worden op 16 mei overgedragen aan de Bijzondere Collecties.

‘Een geweldige aanwinst die een welkome aanvulling vormt op de bestaande gastronomische collectie’, aldus conservator Joke Mammen. ‘Tafelmanieren en etiquetteleer vormen een belangrijk onderdeel van de geschiedenis van de eetcultuur in de Lage Landen en juist op dit gebied hadden we nog “witte vlekken” in de collectie.’

[Lees meer...]

Mike Grgich Celebrates 90th Birthday – Grgich Wines Tasted

Ggrich2That regions like the Napa Valley also produce elegant wines, not the big blockbusters full of alcohol, fruit and oak that we expect from California, was not new to me, but I was pleasantly reminded of it during my recent visit to wine fair Prowein in Düsseldorf. I made a quick stop at the Napa Vintners stand and tasted four wines of Grgich Hills Estate, owned by legendary wine maker Mike Grgich: Sauvignon Blanc 2011, Chardonnay 2010, Merlot 2008 and Cabernet Sauvignon 2009. All very ‘lean’, elegant and drinkable, without any of the alleged characteristics mentioned above. My colleague wine writer Christian Callec on the Sauvignon Blanc:  “Absolutely fabulous, pure, fruity and mineral sauvignon blanc, the very best I tasted in the past 30 years from the American continent!” I couldn’t agree more with Christian!

A fitting compliment by the way, since Mike Grgich is celebrating his 90th birthday tomorrow, April 1st. Lots of activities are taking place in California, among them a cake decorating contest. Greg and Maryanne Wedner, the friendly couple that poured me the Grgich-wines, told me it would be a very big event in the Napa Valley calendar. And mr. Grgich is still actively involved in the wine making business, I was assured!

[Lees meer...]

Marchese Antinori opent deuren voor het grote publiek

AntinoriAl meer dan 600 jaar maakt de Florentijnse familie Antinori wijn, maar weinig gewone stervelingen kwamen binnen de poorten van het aristocratische wijnhuis. Soms worden wel groepen journalisten en andere wijnprofessionals toegelaten, een enkele keer ook bloggers, zoals mij overkwam in Umbrië vorige maand. We bezochten er de Umbrische vestiging van het huis, Castello della Sala, en dineerden in de eetzaal van het oude kasteel.

Maar sinds enkele weken kan iedereen een kijkje gaan nemen bij dit beroemde wijnhuis, in Toscane, net buiten Florence, waar de meeste toeristen komen. De familie liet een moderne nieuwe kelder bouwen, voegde er een museum, restaurant, auditorium en winkel aan toe, en creëerde zo een nieuwe attractie in de Chianti-regio.

Hieronder het persbericht van het bedrijf. Bereid jezelf wel voor op tamelijk hoogdravend proza.

At Bargino, in fact, just a half an hour by car away from the Renaissance heart of downtown Florence, the new headquarters of the Marchesi Antinori firm and the new Chianti Classico cellars now rise. An extraordinary work of architecture, concealed among the olive groves, the vineyards, the stands of oak and holm oak. A hidden cavern where wine is at the center of all movement, of work, of the reception of guests and visitors. A temple dedicated to wine, but above all a homage to the Tuscan landscape and its vineyards. A landscape which has remained inviolate, rendered indeed even more beautiful by the hand of man as, for centuries, has been the case in the Tuscan countryside.

[Lees meer...]

Umbrisch rood: Montefalco en zijn Sagrantino

Falco

Tussen Spoleto en Perugia, in het hart van Umbrië, ligt een typisch Italiaans stadje, zoals er in het land zoveel zijn: Montefalco, hoog op een heuveltop, omringd door wijngaarden, middeleeuws centrum, steile en smalle straatjes. Net als elders in Italië wordt er al eeuwen wijn gemaakt, hier misschien nog net iets langer dan elders: de Etrusken deden het al vóór de overheersing door de Romeinen. Montefalco is in ieder geval in minstens één aspect anders dan alle andere pittoreske oude stadjes: alleen hier groeit de druif sagrantino!

Sagrantino produceert krachtige, diepdonkerrode wijnen, onder de herkomstbenaming Montefalco Sagrantino DOCG.

Celano

Sagrantino
Ik begin mijn verhaal met een détail van een fresco door Benozzo Gozzoli uit 1452, in de kerk van San Francesco in Montefalco. De fresco beeldt een scène uit uit het leven van de heilige Franciscus. Op tafel in de eetzaal van het kasteel van de ridder van Celano, waar Franciscus op bezoek is, staan twee glazen flessen, waarvan één duidelijk gevuld is met een rode vloeistof. Ook een vol glas is te zien.  Op de site van het Consortium van de wijnen van Montefalco interpreteren ze deze fles met rode vloeistof als Sagrantino, dé druif waar het stadje en omringend wijngebied beroemd om is.

SanFrancesco

[Lees meer...]

Biologische wijngaard in Londen

Historyblock_000Dit najaar hoopt wijngaard Forty Hall in Enfield (Greater London) de eerste biologische flessen wijn af te leveren aan diverse kwaliteits-restaurants. Op het grondgebied van een 17e-eeuws landgoed staan al enige tijd 7.000 stokken chardonnay, ortega, pinot noir en pinot meunier. Er zal witte en mousserende wijn van gemaakt worden. Een artikel in The Guardian stelt ook dat het voor het eerst sinds de middeleeuwen is dat er in Londen weer biologische wijn gemaakt wordt…. Helaas wordt er over die middeleeuwse wijnbouw verder niets verteld, en schrijven alle kranten datzelfde regeltje lekker van elkaar over. Dát er in de middeleeuwen in Engeland druiven verbouwd werden, is wel aantoonbaar, maar of dat ook rondom Londen gebeurde, heb ik nog nergens kunnen vinden…

Forty Hall Vineyard

Artikel in The Guardian

Geschiedenis van de Engelse wijnbouw

Muskaat uit de Gouden Eeuw: over Constantia, haantjeswijn en hanepoot

scan-zoetewijn2

Vandaag verscheen in de krant van de Gouden Eeuw een bijdrage over ‘niet koken met zoete wijnen’. Dit artikel staat in een reeks van teksten over wijn in de Gouden Eeuw die ik voor die krant heb geschreven, voor de edities van 1648, 1659, 1663, 1669, 1676, 1680 en 1688. Vandaag is dus 1669 aan de beurt. Aangezien ik bij deze teksten geen bronvermelding kan leveren, wil ik dat voor het artikel van 1669 graag hier doen. Marleen Willebrands publiceerde in 2006 een heel leesbaar boek over de rijke keuken van de Gouden Eeuw, waarbij een werk uit 1669 centraal stond, de derde druk van De Verstandige Kok. Aan de becommentarieerde heruitgave van dit werk heb ik mijn verhaal over het koken met zoete wijn ontleend!

Dankzij deze reeks artikelen voor de krant van de Gouden Eeuw belandde ik ook een paar keer in Zuid-Afrika (figuurlijk dan), dat de start van zijn wijnbouw in eerste instantie te danken heeft aan de visie van sommige VOC-ambtenaren. Onder de druivenrassen die al sinds de zeventiende eeuw aan de Kaap aangeplant staan, zijn ook diverse muskaatvariëteiten. Muskaatdruiven komen namelijk in vele varianten voor, en de ene muskaat is de andere niet. Wel hebben ze allemaal met elkaar gemeen dat de wijnen vooral naar verse druiven smaken!

[Lees meer...]

‘Tijd om te snoeien’, zegt De Verstandige Hovenier

Snoei-kleinHet was tijd om te snoeien dit weekend. Mijn riesling uit Bernkastel-Kues en mijn boskoop zijn weer gestript van overbodige takken. Bovendien besloot ik eens te kijken wat De Verstandige Hovenier eigenlijk zegt over wijnstokken. Zouden er wel aanwijzingen staan over het onderhoud van wijngaarden in dit 17e-eeuwse handboek voor de eigenaren van buitenplaatsen? Tenslotte was ons land in die tijd niet echt geschikt voor de druiventeelt. Maar ik had geluk! Voor januari en februari vond ik snoei-instructies, en de komende maanden zal ik telkens even in dit handboek kijken om te lezen wat ik geacht wordt te doen aan mijn druivenstokken.

Stel je bij die wijngaarden op buitenplaatsen overigens niet te veel voor. Waarschijnlijk stond er een handjevol stokken op een beschutte plaats, zodat er zelf verjus gemaakt kon worden, of om wat tafeldruiven te hebben in de herfst. Een enkeling zal zover gegaan zijn echt wijn te maken. Aanwijzingen daarvoor zijn van harte welkom! Voor verjus werd het sap van onrijpe druiven geperst; het werd gebruikt in de keuken, vergelijkbaar met azijn.

[Lees meer...]

Wijn, tafelzuur en zure druiven

2013Het blijft grappig, hoe dingen op de meest onverwachte momenten samenkomen. Zondag 2 februari bezocht ik de tentoonstelling Lekker Joods, over eten in de (Nederlands)-joodse cultuur. Een leuke en leerzame expositie, opgebouwd rondom bekende joodse gerechten als perenkugel, gefillte fisj, matzes, pom (uit Suriname), zure bommen en kippensoep.

Rechtstreekse aandacht voor wijn is er niet op de tentoonstelling, maar desondanks is het gegiste sap van de druiven toch op diverse plaatsen aanwezig. Bijvoorbeeld in de grote wand met foto’s van de sjabbat- en seidermaaltijd: bij beide, de maaltijd op vrijdagavond en de maaltijd aan de vooravond van Pesach, speelt wijn een belangrijke rol in het ritueel. Flessen wijn zijn dan ook op bijna alle afbeeldingen te zien.

Gebedenboekje uit Mikulov
Maar wijn komt ook op heel onverwachte momenten in beeld: zoals in een minuscuul klein gebedenboekje uit Tsjechië, uit Mikulov, of all places. Laat ik nu in 2011 in de voormalige synagoge van Mikulov kennis gemaakt hebben met diverse lokale Moravische wijnen van nu… Toeval bestaat niet! De prent in dit boekje toont een man die net buiten de muren van de stad bezig is met het onderhoud van de wijnranken. Zonder vergrootglas is niet exact te zien wat hij doet, maar een medewerker van het museum omschrijft het als het plukken van de druiven. In het boekje staan zegenspreuken voor bij de maaltijd; de illustratie met de druivenstokken hoort bij een gebed voorafgaand aan het drinken van de oogst van de wijnstok.

[Lees meer...]

Men koope niet bij den kruidenier …

DeBeer1932In vervolg op twee eerdere bijdragen over koosjere wijn in het kader van de tentoonstelling Lekker Joods, die t/m 5 mei 2013 te zien is in het Joods Historisch Museum, vandaag twee boeiende stukjes tekst uit het Geïllustreerd Ritueel Kookboek met diëetrecepten door Malvine Glück en E. Bramson-Brest, met medewerking van Rabbijn I. Vredenburg, uitgegeven in Amsterdam in 1932.

Het eerste citaat geeft de huisvrouw enkele praktische instructies over het omgaan met wijn in het kader van de spijswetten.

“De Wijn. Met bewonderenswaardige kennis van den mensch en zijn zwakheden zagen dezelfde Oude Wijzen ook in, dat het middel tot toenadering in het wijngenot gezocht moet worden. En dus verboden zij den wijn van niet-Joden ‘met het oog op hun dochters’ zooals het kort en kernachtig, maar niet minder waar, luidt. In uitbreiding hiervan is elke wijn verboden, die niet van begin tot eind door Joodsche handen gegaan is; die (anders dan in verzegelden toestand) door anderen is vervoerd of ook maar bewust bewogen. Van practisch belang voor de huisvrouw dus: wijn gesloten houden; na opening van de flesch alleen in afgesloten ruimte bewaren; opentrekken van de flesch, inschenken en dienen mag alleen door een Jood geschieden. Ook wijn, die voor het koken gebruikt wordt, of waarvan men azijn wil maken, moet aan bovenbedoelde eischen voldoen. Wijnazijn moet dus gegarandeerd kosher zijn. In dien vorm (en eveneens gekookte wijn) is hij echter niet meer aan de beperkende bepalingen van wijn onderworpen.” [p. 12]

[Lees meer...]

Historisch congres rondom Samuel Pepys en Haut-Brion

Samuel-Pepys-001Op 10 april 1663 schreef Samuel Pepys in zijn dagboek, ‘Off to the Exchange with Sir J Cutler and Mr Grand to the Royall Oak Taverne in Lumbard Street… and there drank a sort of French wine called Ho Bryan, that hath a good and most particular taste that I never met with.’

De Engelse auteur Samuel Pepys was een toegewijd wijndrinker, en bezat een uitgebreide verzameling topwijnen: Tokaj, Madera, Champagne, Bordeaux. Met bovenstaand dagboekfragment heeft hij de tweede vermelding van de latere premier cru Haut-Brion vastgelegd. De eerste vermelding vond plaats in het kelderboek van de Engelse koning Karel II: in 1660 werd de wijnkoopman Joseph Batailhe door het hof betaald voor 169 flessen ‘Hobriono’, die persoonlijk aan de koning afgeleverd moesten worden.

[Lees meer...]